موزههای تاریخ طبیعی در دنیا گنجینه پرارزشی از تاریخ حیات بر کره زمین را در خود جای دادهاند به گونهای که میتوان آنها را مکان مطالعه هویت حیات در پهنه زمین پنداشت، با چنین اندیشهای، کشورهای توسعه یافته از دیرباز در پی ایجاد، توسعه و هرچه غنیتر کردن موزههای تاریخ طبیعی خود بودهاند.
گروه جامعه ایرنا– موزه ها به عنوان یکی از مهمترین مراکز فرهنگی و آموزشی، نقش بسزایی در حفظ، معرفی و انتقال میراث فرهنگی و علمی به نسلهای آینده دارند، به طور کلی، موزه ها در جایگاههای مختلفی قرار میگیرند و بر اساس شاخصهای گوناگون، رتبهبندی میشوند، موزه ها نه فقط مکان هایی برای ذخیره و نمایش هنر، تاریخ و فرهنگ هستند، بلکه به عنوان مراکز تعامل و انتقال تجربیات در جامعه ایفای نقش می کنند.
موزه ها با جمعآوری و نگهداری اشیاء تاریخی، به حفظ و انتقال فرهنگ و تاریخ یک جامعه کمک میکنند، این نهادها همچنین به مردم اجازه میدهند که با گذشته نیاکان خود آشنا شوند و فرصتهایی برای بازسازی تاریخ فراهم میآورند، بسیاری از موزه ها فعالیتهای تعاملی و آموزشی را در برنامه خود دارند و مردم می توانند از این طریق با تاریخ و فرهنگ خود ارتباط برقرار کنند، علاوه بر این موزه ها در بسیاری از کشورها به عنوان مکمل مدارس در حفظ و آموزش مباحث تاریخی و فرهنگی به کودکان و نوجوانان و همچنین بزرگسالان ایفای نقش می کنند.
به اعتقاد کارشناسان، فعالیت موزه ها می تواند به ارمغان سازی ارزش ها و احترام به گذشته و فرهنگ جامعه کمک کند، همچنین باعث ارتباط بیشتر بین شهروندان با یکدیگر و و آشنا شدن با تاریخ شان می شود، بسیاری از موزه ها با حفظ و نگهداری از اشیاء با ارزش تاریخی و هنری، در حفاظت از میراث فرهنگی جامعه کمک می کنند و در این راه از بسیاری از آثار هنرمندان حمایت می کنند.
موزه ها به انواع مختلف از جمله موزه های هنری، تاریخی، تخصصی، علمی، فنی و صنعتی تقسیم بندی می شوند که هر کدام از آنها از اهمیت زیادی برخوردار هستند، در این میان موزه های علمی که انواع گیاهان، جانوران، سنگ ها، خاک ها، سنگواره ها و آنچه را که دست بشر در خلق آنها دخالت نداشته است، تهیه و نگهداری می کنند که به انواع موزه های تاریخی طبیعی، جانوران زمینی، گیاهان، ماهی ها و جانوران دریایی طبقه بندی می شوند.
این میان موزه ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی سازمان حفاظت محیط زیست در دهه ۴۰ شکل گرفت، به طوری که برخلاف دیگر موزه های تخصصی، موزه های تاریخ طبیعی و حیات وحش تنها موزه هایی هستند که صدور مجوز و نظارت بر آنها خارج از مجموعه وزارت میراث فرهنگی است و این مسوولیت به عهده سازمان حفاظت محیط زیست گذاشته شده است.
در این موزه بیش از ۳۵ هزار نمونه جانوری به صورت نمونه های علمی در بخش مخازن علمی نگهداری می شود، همچنین این موزه حدود ۵۰ هزار نمونه گیاهی از ۲۵۰۰ گونه گیاهی از اقصی نقاط کشور را در خود جای داده است، در بخش زمین شناسی نیز نزدیک به ۲۰ هزار نمونه سنگ، کانی، فسیل های مهره دار، بی مهره و گیاهی کشور را نگه داری می شود، بانک نمونه های زیستی تحت عنوان بانک ژن از دیگر بخش های این موزه است که بیش از سه هزار نمونه زیستی در آنجا نگهداری می شود،
در کنار این نمونه های علمی، بخش نمایشگاهی موزه ملی تاریخ طبیعی پارک پردیسان دارای بیش از ۹۰۰ نمونه از گوشه و کنار دنیا و ایران است که سابقه جمع آوری آنها به ۶۰ تا ۷۰ سال گذشته باز می گردد.
در نهایت موزه ها نه فقط به عنوان اماکنی برای حفظ، تعامل و آموزش، بلکه به عنوان جایی برای احترام به میراث و گذشته نیاکانمان ایفای نقش می کنند بر این اساس حفاظت و توسعه موزه ها از اهمیت زیادی برخوردار است ، بنابراین در همین راستا در قطعنامه شماره پنج دوازدهمین مجمع عمومی کمیته بین المللی موزه ها ایکوم (ICOM) که در ۲۸ مه ۱۹۷۷ میلادی در مسکو برپا شد، روز ۱۸ مه برابر با ۲۸ اردیبهشت ماه به عنوان روز جهانی موزه ها اعلام شد و از آن سال این روز در کشورهای عضو گرامی داشته می شود.
در این روز، موزههای سراسر جهان، درهای خود را به روی علاقهمندان باز میکنند تا با برگزاری نمایشگاهها، برنامهها و فعالیتهای متنوع، به معرفی و ترویج فرهنگ و تاریخ بپردازند. هدف از این روز، افزایش آگاهی مردم از اهمیت موزهها در حفظ و نمایش میراث فرهنگی، هنری و تاریخی جوامع مختلف است، در ایران نیز، روز جهانی موزهها با حضور پرشور مردم و مسئولان، گرامی داشته میشود.
البته هر سال با توجه به شرایط شعاری برای این روز در نظر گرفته می شود که شعار امسال ” موزه ها پیوند دهنده جهانی گسسته” تعیین شده است.
علیرضا نجیمی مدیر کل موزه ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی سازمان حفاظت محیط زیست در پیامی به مناسبت این روز گفت: مراسم روز جهانی موزه ها امسال با توجه به شرایط حساس و بحرانی موجود در دنیا با شعار موزه ها پیوند دهنده جهانی گسسته با تکیه بر نقش موزه ها در برقراری دوستی و صلح پایدار جهانی برگزار می شود، امسال نیز همچون سالهای گذشته، موزههای کشورمان در این روز با شعار موزهها برای آموزش و تفریح میزبان علاقهمندان به تاریخ، فرهنگ و هنر هستند.
وی افزود: موزه های تاریخ طبیعی در دنیا گنجینه پرارزشی از تاریخ حیات بر کره زمین را در خود جای داده اند به گونه ای که می توان آنها را مکان مطالعه هویت حیات در پهنه زمین پنداشت، با چنین اندیشه ای، کشورهای توسعه یافته از دیرباز در پی ایجاد، توسعه و هرچه غنی تر ساختن موزه های تاریخ طبیعی خود بوده اند.
وی ادامه داد: در کشور ما نیز با اختصاص ردیف اعتباری از سال ۱۳۶۹ اجرای طرح ایجاد موزه تاریخ طبیعی با وسعت ۲۵۰۰۰ متر مربع در پارک پردیسان و جمع آوری نمونه های با ارزش و منحصر به فرد در عملیات میدانی، نمونه برداری و انتقال نمونه های رکورد از مجموعههای شخصی آغاز شد و تاکنون بخش تحقیقاتی و آزمایشگاهی موزه تنوع زیستی ایجاد شده است که فرآیند توسعه، بازسازی و ارتقای موزه های تاریخ طبیعی با روش هایی نظیر بهره گیری از فناوری های نوین و برون سپاری موزه های تاریخ طبیعی از برنامه های آتی دفتر موزه ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی خواهد بود.
نجیمی در پایان ضمن تبریک این روز به جامعه موزه داری کشور به خصوص همکاران ارزشمند و پرتلاش موزه دار استانی، ابراز امیدواری کرد که در سال جدید با برنامه ریزی دقیق و پیگیری مجدانه شاهد ارتقای کمی و کیفی موزه ها در راستای دستیابی به رسالت آنها در جهت ایجاد ارتباط سازنده و پایدار بین جوامع مختلف باشیم.
